Afgelopen week is de biografie ‘Ken niet bestaat niet’ van Leo van Vliet gepresenteerd. In dit boek wordt uitgebreid stil gestaan bij de dertig edities van de Amstel Gold Race waarin de Westlander koersdirecteur/organisator was. Het boek van de schrijvers Bert Dijkstra en Raymond Kerckhoffs wordt afgetrapt met een proloog over een bijzonder editie in 2010 die bijna niet op televisie was verschenen. WielerFlits brengt een voorpublicatie van dit hoofdstuk.

Leo van Vliet heeft wel eens vrolijker op een Limburgs terras gezeten.

Op IJsland is de vulkaan Eyjafjallajøkull tot uitbarsting gekomen. De organisator van de Amstel Gold Race heeft nog nooit van deze spuwende gletsjer van de eilandbergen gehoord – sterker nog: hij kan de naam niet eens uitspreken – maar het natuurverschijnsel dreigt wel lelijk een spaak in het wiel te steken van ’s lands enige klassieker.

De onheilstijding bereikte Van Vliet vier dagen geleden via het NOS Journaal. Het bericht was weggestopt aan het eind van ’t bulletin. Begrijpelijk, want een uitbarsting van een vulkaan op IJsland is niet uitzonderlijk. Totdat er zoveel vulkanische as in de atmosfeer terechtkomt dat het vliegverkeer in vrijwel geheel West-Europa stilgelegd moet worden. En dat is nu al dagen het geval.

Gezeten aan een tafeltje voor De Zoete Zoen op kasteeldomein De Cauberg overpeinst Van Vliet de situatie en zijn stemming wordt er niet beter op als Pim Marks – regisseur van de tv-uitzending rond de Amstel Gold Race – met een somber gezicht op hem afstapt.

Een avond eerder is de organisatie pas duidelijk geworden dat door de vulkaanuitbarsting ook de tv-beelden van de Amstel Gold Race hoogst onzeker zijn geworden. Er is door de NOS bij het ministerie van Verkeer en Waterstaat een verzoek ingediend om in het vliegverbod een uitzondering te maken voor een vliegtuigje en een helikopter die nodig zijn voor de straalverbinding en de camerabeelden, maar Marks laat meteen blijken dat hij weinig hoop heeft.

‘Eigenlijk zijn we bezig met een kansloze missie’, zegt hij.

Het zijn woorden die Van Vliet extra strijdbaar maken.

Ken niet bestaat niet mompelt hij in zichzelf.

Nooit opgeven. En het gaat er niet om wát je kent, maar wié je kent. Koortsachtig zoeken de radertjes in z’n hoofd naar relaties die hem uit deze penibele situatie kunnen bevrijden. Makkelijk zal het zeker niet worden, een oplossing vinden voor het probleem dat zich als een olievlek van as heeft verspreid.

Philip Gilbert wint in 2010 de Amstel Gold Race. Foto: Fotoburo Cor Vos

Eerst is het luchtruim boven IJsland, een deel van Scandinavië en Schotland afgesloten, vanwege het gevaar dat fijne asdeeltjes in de straalmotoren van vliegtuigen kunnen worden gezogen. Als zoiets gebeurt, smelten die deeltjes door de hoge temperaturen in de motor en zetten ze zich vast aan turbinebladen. Dat kan leiden tot technische storingen of zelfs tot het volledig uitvallen van de motoren.

De luchtvaartautoriteiten slaan groot alarm en een etmaal later is ook het luchtruim boven Groot-Brittannië, Ierland, Nederland, België en Noord-Duitsland afgesloten. Luchthavens als Heathrow en Schiphol zijn dicht. Twee dagen voor de Amstel Gold Race geldt voor het gehele luchtruim boven Noord-, West- en Midden-Europa een vliegverbod. Meer dan 100.000 vluchten worden geannuleerd en miljoenen passagiers stranden op luchthavens of op hun vakantiebestemmingen. Reizigers kunnen niet terug naar huis, zakelijke afspraken worden gemist en vakanties vallen in het water.

Op het terras van De Zoete Zoen kijkt Van Vliet naar de strakblauwe lucht, waarin zich voor hem overdrachtelijk donkere wolken samenpakken. Het schermpje van zijn mobiele telefoon toont sms-berichten van renners die niet naar Maastricht kunnen vliegen. Grote namen als Alejandro Valverde, Carlos Sastre en Bradley Wiggins melden zich bij hem af, drievoudig wereldkampioen Oscar Freire geeft aan dat hij meer dan 1.000 kilometer in de auto aan het rijden is om toch aan de start te kunnen staan.

Het operationeel besluit om het luchtruim te sluiten is in Nederland genomen door de Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL), op basis van veiligheidsadviezen van gespecialiseerde instanties.

Philip Gilbert, Sergei Ivanov en Frank Schleck. Foto: Fotoburo Cor Vos 

‘Maar de minister van Verkeer en Waterstaat is politiek eindverantwoordelijk’, zegt Marks tegen Van Vliet.

Die opmerking geeft de koersdirecteur nieuwe hoop. De minister van Verkeer en Waterstaat is Camiel Eurlings, zoon van de burgemeester van Valkenburg Martin Eurlings. Van Vliet belt met de burgervader, die hijgend opneemt. Eurlings sr. is de toerversie van de Amstel Gold Race aan het rijden.

‘Ik ben bijna bij de finish op de Cauberg. Zodra ik daar aankom, bel ik met Camiel.’

Een uur later heeft Van Vliet de minister zelf aan de telefoon en legt hij zijn probleem uit. Eurlings junior heeft op dat moment contact met alle ministeries in Europa over de afsluiting van het luchtruim en belooft in overleg te gaan. Politiek zit het openen van het luchtruim op Europees niveau vast omdat er geen maatstaf is vastgesteld. De minister weet uit luchtmonsters van testvluchten dat de minimale hoeveelheid IJslandse asdeeltjes geen schade veroorzaken aan de motoren. Er is dus geen enkel gevaar. Sommige buitenlandse ministers willen echter de letter van de wet volgen.

‘Die uitzending van de Amstel Gold Race moet gewoon doorgaan’, zegt Eurlings.

Er is een maas in de wet: voor essentiële vluchten – van bijvoorbeeld ambulance-helikopters – kan een uitzondering worden gemaakt. En de minister bepaalt wat essentiële vluchten zijn en wat niet. Dus de minister ziet wat speelruimte.

Robert Gesink in de aanval in Amstel Gold Race 2010. Foto: Fotoburo Cor Vos

Uren gaan voorbij. Van Vliet kijkt nog vaker dan normaal op zijn mobieltje. Tijdens de juryvergadering met alle ploegleiders in het stadhuis van Maastricht is hij drukker met het appen van zoveel mogelijk gegevens naar Eurlings dan met het volgen van het jaarlijkse ritueel van de jury. Ondertussen gaat de minister verder met zijn lobbywerk om alsnog een straalvliegtuig en een helikopter in de lucht te krijgen.

Om 19.00 uur belt hij Van Vliet.

‘Het is gelukt’, zegt Eurlings niet zonder trots.

De volgende ochtend, 18 april 2010. 

Op het European Heli Center van vliegveld Lelystad staat een helikopter klaar voor vertrek. Cameraman Rudi en piloot Marnix drinken nog een kop koffie en nemen de dag door. Een dag waar ze veel zin in hebben, de dag van de Amstel Gold Race, de dag waarvan ze vreesden dat die voor hen niet zou komen.

Als ze opstijgen vallen een paar dingen op. Ze hebben een strakblauwe lucht boven zich en – opmerkelijker – een hemel die volkomen leeg is. Geen vliegtuig te zien. Geen helikopter, zelfs geen streep van een toestel. Ze hebben voor het eerst van hun leven het complete luchtruim voor zichzelf.

Onder de nodige voorwaarden is er toestemming gegeven voor die ene helikopter en dat ene vliegtuig. Er is groen licht voor de vlucht van Lelystad naar Maastricht en vervolgens mogen Marnix en Rudi zes à zeven uur in de lucht hangen boven de Limburgse heuvels.

Vandaag zijn de helikopter en het straalvliegtuig voor de Amstel Gold Race de enige twee toestellen in vrijwel het gehele West-Europese luchtruim. Miljoenen tv-kijkers over de hele wereld kunnen dankzij die mannen in de lucht en vooral ook met dank aan Camiel Eurlings zien hoe Philippe Gilbert voor het eerst de Amstel Gold Race wint.

Van Vliet heeft het weer geflikt.

Die wonderlijke Westlander, nazaat van een boerenzoon, telg uit een gezin met negen kinderen. Een doener zonder universitaire titels, maar met aangeboren slimheid die hem altijd weer de juiste koers wijst om zijn doel te bereiken. Een drammer, een speelvogel en bovenal een kleurrijke sterveling. Als talentvol wielrennertje, als profcoureur, als ondernemer, als koersdirecteur.

Boek Leo van Vliet

Het boek is online te bestellen en is daarnaast op onderstaande locaties verkrijgbaar:

• Boek online bestellen en thuis laten bezorgen via Sportmediashop voor € 19,- inclusief verzendkosten
  https://sportmediashop.nl/3-wielrennen
• Boek kopen in het Amstel Gold Race-weekend voor € 15,-
  o Vrijdag 17 april van 12.00 uur tot 20.00 uur in de Amstel-stand bij het Shimano Experience Center in Valkenburg
  o Zondag 19 april van 8.30 uur tot 11.15 uur in de Amstel-stand bij de start van de Amstel Gold Race, Markt Maastricht
• Boek kopen voor € 15,- bij een van deze winkels (vanaf woensdag 15 april):
  o Amsterdam, Bril Amsterdam, Cornelis Schuytstraat 23
  o Amsterdam, Bruna, Van Woustraat 90H
  o Eerde, Wielercafé Village Départ, Vlagheide 8a
  o Eindhoven, Wielercafé Cyclist, Gasfabriek 3
  o ’s-Gravenzande, Van Scheijndel Wielersport, Sand Ambachtstraat 78
  o Naaldwijk, Read Shop Naaldwijk, Wilhelminaplein 11-12
  o Valkenburg, Shimano Experience Center, De Leeuwenhof 2
  o Valkenswaard, Read Shop De Boekenwaard, Eindhovenseweg 7